Sözleşmelerde gecikme cezası genellikle “her gecikilen gün için sözleşme bedelinin yüzde X’i” biçiminde yazılır. Cümle kısa, sonuç ise büyüktür. İmzadan önce oranı rakama çevirmek, bu maddenin sizi nereye götürebileceğini açıkça gösterir.
Temel hesap
Gecikme cezası = Hesaplamaya esas bedel × günlük oran × gecikilen gün sayısı. Bedeli 1.000.000 TL, günlük oranı %0,5 olan bir işte gün başına ceza 5.000 TL’dir. 20 günlük gecikme 100.000 TL, yani bedelin %10’udur. Aynı iş %1 günlük oranla yazılsaydı aynı tutara 10 günde ulaşılırdı.
- Günlük %0,1: 10 günde %1, 100 günde %10.
- Günlük %0,5: 20 günde %10, 100 günde %50.
- Günlük %1: 10 günde %10, 100 günde bedelin tamamı.
Tavan var mı?
Bir cezai şartı sınırlayan en önemli unsur tavandır: “toplam ceza sözleşme bedelinin %10’unu geçemez” gibi. Tavan yoksa ceza, bedelin tamamına ve hatta ötesine büyüyebilir. Cezanın yanında “ayrıca tazminat da istenebilir” yazıyorsa ceza fiilen tavansızdır.
Hangi bedel üzerinden hesaplanıyor?
“Sözleşme bedeli” KDV dahil mi hariç mi, yoksa yalnızca geciken kısım mı? Tanım yazılı değilse karşı taraf en yüksek rakamı esas alabilir. KDV dahil bedel üzerinden hesaplanan ceza, KDV hariç hesaba göre %20 daha yüksek çıkar.
Gecikmenin sebebi kimde?
Teslim süresi, karşı tarafın vermesi gereken bir onaya, numuneye ya da belgeye bağlıysa, o gecikme sizin hesabınıza yazılmamalıdır. Sözleşmede “karşı tarafın kaynaklı gecikmelerde süre uzar” şeklinde bir hüküm olup olmadığını kontrol edin; yoksa eklemek isteyin.
Hukuki çerçeve konusunda dikkat
Cezai şartın fahiş olması halinde hâkimin indirim yapabileceği genel bir kural olsa da, tacirler arasındaki ticari işlerde bu konuda ayrı bir düzenleme bulunur ve indirim imkânı kısıtlı olabilir. Bu nedenle tacirseniz, ağır bir ceza maddesini imzadan sonra mahkemede düzeltmeye güvenmek yerine imzadan önce müzakere etmek çok daha güvenlidir. Hükümlerin güncel metnini mevzuat.gov.tr gibi resmî kaynaktan doğrulayın; bu yazı hukuki danışmanlık değildir.
Müzakerede iki talep çoğu zaman kabul görür: toplam cezaya bir tavan konması ve cezanın karşılıklı olması (yani sizin alacağınızın gecikmesi için de bir ceza ya da faiz öngörülmesi).